ตรวจสอบผู้ทำบัญชีขึ้นทะเบียน ผู้สอบบัญชี CPA และ TA

ตรวจ 2 ชั้นเสมอ คือ ผู้ทำบัญชี ที่แจ้งขึ้นทะเบียนไว้กับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า และ ผู้สอบบัญชี ที่ขึ้นทะเบียนกับสภาวิชาชีพบัญชี (CPA) หรือกรมสรรพากร (ผู้สอบบัญชีภาษีอากร หรือ TA)

สองบทบาทนี้คนละหน้าที่ และกฎหมายไม่ให้คนเดียวกันทำทั้งสองบทบาทให้กิจการเดียวกัน เพราะผู้สอบบัญชีต้องเป็นอิสระจากผู้จัดทำบัญชี

ผู้ทำบัญชี ผู้สอบบัญชี CPA และ TA ต่างกันอย่างไร

บทบาท	หน้าที่	ขึ้นทะเบียนกับ
ผู้ทำบัญชี	บันทึกบัญชี จัดทำงบการเงินของกิจการ	แจ้งขึ้นทะเบียนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า และเป็นสมาชิกหรือขึ้นทะเบียนกับสภาวิชาชีพบัญชี
ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA)	ตรวจสอบและแสดงความเห็นต่องบการเงิน ลงลายมือชื่อรับรอง	สภาวิชาชีพบัญชี
ผู้สอบบัญชีภาษีอากร (TA)	ตรวจสอบและรับรองบัญชีห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนขนาดเล็กตามเกณฑ์ที่กรมสรรพากรกำหนด	กรมสรรพากร
เจ้าหน้าที่บัญชีในสำนักงาน	ช่วยงานบันทึกข้อมูล ไม่ใช่ผู้รับผิดชอบตามกฎหมาย	ไม่ต้องขึ้นทะเบียน

สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ ถ้ากิจการของคุณเป็นบริษัทจำกัด งบการเงินต้องผ่านการตรวจสอบโดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ส่วน TA ใช้ได้เฉพาะห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนขนาดเล็กที่เข้าเกณฑ์ขนาดกิจการซึ่งกรมสรรพากรกำหนดเท่านั้น ควรให้ผู้ทำบัญชียืนยันว่ากิจการของคุณเข้าเกณฑ์หรือไม่

ขั้นตอนตรวจสอบ

1. ขอชื่อและเลขทะเบียนผู้ทำบัญชี ที่จะรับผิดชอบกิจการคุณ ไม่ใช่ชื่อสำนักงาน
2. ตรวจรายชื่อผู้ทำบัญชีกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ผ่านช่องทางตรวจสอบข้อมูลผู้ทำบัญชีบนเว็บไซต์ของกรม หรือสอบถามกรมโดยตรง
3. ตรวจสถานะผู้สอบบัญชี CPA กับสภาวิชาชีพบัญชี โดยใช้ชื่อหรือเลขทะเบียนผู้สอบบัญชีที่สำนักงานแจ้ง ผ่านช่องทางตรวจสอบรายชื่อของสภาวิชาชีพบัญชี
4. ตรวจสถานะผู้สอบบัญชีภาษีอากร TA กับกรมสรรพากร ถ้ากิจการเป็นห้างหุ้นส่วนขนาดเล็ก
5. ตรวจตัวสำนักงาน ว่าจดทะเบียนเป็นนิติบุคคลจริงหรือไม่ ผ่านช่องทางค้นหาข้อมูลนิติบุคคลของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า และดูว่าวัตถุประสงค์ครอบคลุมงานบัญชี
6. ถามจำนวนผู้ทำบัญชีในสำนักงานเทียบกับจำนวนลูกค้า เพราะกรมพัฒนาธุรกิจการค้ากำหนดเพดานจำนวนธุรกิจที่ผู้ทำบัญชี 1 คนรับได้ต่อปี ตัวเลขเพดานสอบถามจากกรมได้โดยตรง

ขั้นที่ 6 มักเป็นตัวชี้วัดคุณภาพที่ดีกว่าคำโฆษณา ถ้าสำนักงานมีผู้ทำบัญชีขึ้นทะเบียน 2 คนแต่บอกว่าดูแลลูกค้า 400 ราย ควรถามให้ชัดว่าจัดสรรกันอย่างไร

สิ่งที่ควรขอดูจากสำนักงานบัญชี

• หนังสือรับรองนิติบุคคลของสำนักงาน หรือหลักฐานการจดทะเบียนพาณิชย์
• ชื่อและเลขทะเบียนของผู้ทำบัญชีที่รับผิดชอบกิจการคุณ
• ชื่อและเลขทะเบียนของผู้สอบบัญชีที่จะรับรองงบ
• หลักฐานการอบรมพัฒนาความรู้ต่อเนื่อง (CPD) ของผู้ทำบัญชี ถ้าขอได้ โดยจำนวนชั่วโมงต่อปีเป็นไปตามที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้ากำหนด
• หนังสือรับรองคุณภาพสำนักงานบัญชี ถ้ามี ซึ่งเป็นโครงการภาคสมัครใจของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า รายละเอียดโครงการสอบถามจากกรมโดยตรง

ไม่มีใบรับรองคุณภาพไม่ได้แปลว่าทำงานไม่ดี สำนักงานเล็กจำนวนมากทำงานดีโดยไม่ได้สมัครโครงการนี้ ให้ใช้เป็นข้อมูลประกอบ ไม่ใช่เกณฑ์ตัดสินเดียว

ข้อควรรู้เกี่ยวกับการเปลี่ยนผู้ทำบัญชี

เมื่อเปลี่ยนสำนักงานบัญชี ต้องมีการเปลี่ยนแปลงข้อมูลผู้ทำบัญชีของกิจการในระบบของหน่วยงานด้วย ไม่ใช่แค่เปลี่ยนคนที่คุยด้วย

สิ่งที่ควรทำ

1. ยืนยันกับสำนักงานใหม่ว่าใครจะเป็นผู้ทำบัญชีที่แจ้งไว้ และแจ้งเปลี่ยนเมื่อไร
2. ตรวจภายหลังว่าข้อมูลผู้ทำบัญชีของกิจการเปลี่ยนเรียบร้อยแล้ว
3. เก็บหลักฐานช่วงรอยต่อไว้ ว่าใครรับผิดชอบรอบไหน

ถ้าปล่อยไว้โดยไม่แจ้งเปลี่ยน อาจเกิดสถานะที่ไม่ตรงกับความจริง และสร้างปัญหาตอนนำส่งงบการเงิน

คำถามที่ใช้ตรวจได้เร็วในการคุยครั้งแรก

ถ้ายังไม่มีเวลาตรวจในระบบ ให้ใช้ 6 คำถามนี้คัดกรองเบื้องต้นก่อน

1. ผู้ทำบัญชีที่จะรับผิดชอบกิจการเราชื่ออะไร เลขทะเบียนอะไร
2. สำนักงานมีผู้ทำบัญชีที่ขึ้นทะเบียนกี่คน และดูแลลูกค้ารวมประมาณกี่ราย
3. ผู้สอบบัญชีที่จะรับรองงบของเราเป็นใคร เป็น CPA หรือ TA
4. กิจการแบบเรา ใช้ TA ได้หรือต้องใช้ CPA เพราะอะไร
5. ถ้าผู้ทำบัญชีที่ดูแลเราลาออก ใครรับช่วงต่อ
6. ปีที่ผ่านมาผู้ทำบัญชีเก็บชั่วโมงอบรมครบตามที่กำหนดหรือไม่

คำถามข้อ 4 มีประโยชน์เกินกว่าคำตอบ เพราะคนที่ตอบได้ชัดเจนพร้อมเหตุผลมักเป็นคนที่เข้าใจกฎเกณฑ์จริง ส่วนคนที่ตอบเลี่ยงหรือบอกว่า "ใช้ได้หมด" เป็นสัญญาณที่ควรตรวจเพิ่ม

ทำไมต้องตรวจให้เสียเวลา

เพราะความรับผิดตามกฎหมายส่วนใหญ่อยู่ที่ กิจการและกรรมการ ไม่ใช่ที่สำนักงานบัญชี ถ้างบการเงินไม่ถูกต้องหรือยื่นแบบไม่ทัน ผู้ที่ถูกเรียกก่อนคือกิจการ

การตรวจทั้งหมดนี้ใช้เวลาไม่เกินครึ่งวัน แต่ช่วยตัดความเสี่ยงที่ตามมาเป็นปีได้จริง และเป็นคำถามที่สำนักงานบัญชีที่ทำงานตรงไปตรงมาจะตอบได้ทันทีโดยไม่ลังเล