ใบอนุญาตสถาปนิกและวิศวกร งานแบบไหนต้องมี และตรวจอย่างไร

สถาปนิกที่ทำงานในขอบเขตวิชาชีพสถาปัตยกรรมควบคุมต้องมีใบอนุญาตจากสภาสถาปนิก ตามพระราชบัญญัติสถาปนิก พ.ศ. 2543 ส่วนงานออกแบบและคำนวณโครงสร้างที่อยู่ในขอบเขตวิชาชีพควบคุมต้องมีวิศวกรที่มีใบอนุญาตจากสภาวิศวกร ตามพระราชบัญญัติวิศวกร พ.ศ. 2542

บทนี้ช่วยให้คุณรู้ว่างานของคุณต้องมีผู้ลงนามหรือไม่ และตรวจอย่างไรว่าผู้ลงนามมีใบอนุญาตจริง

กฎหมายหลักที่เกี่ยวข้อง

กฎหมาย	หน่วยงาน	เกี่ยวกับงานของคุณอย่างไร
พระราชบัญญัติสถาปนิก พ.ศ. 2543	สภาสถาปนิก	ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพสถาปัตยกรรมควบคุม
พระราชบัญญัติวิศวกร พ.ศ. 2542	สภาวิศวกร	ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุม
พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 และฉบับแก้ไข	เจ้าพนักงานท้องถิ่น	การขออนุญาตก่อสร้าง ดัดแปลง รื้อถอนอาคาร
พระราชบัญญัติอาคารชุด พ.ศ. 2522	นิติบุคคลอาคารชุด	ข้อบังคับการตกแต่งคอนโด

หน่วยงานท้องถิ่นที่รับเรื่องขออนุญาตคือหน่วยงานในพื้นที่ที่อาคารตั้งอยู่ เช่น เทศบาล อบต. หรือสำนักงานเขต

สาขาและระดับของใบอนุญาตสถาปนิก

วิชาชีพสถาปัตยกรรมควบคุมแบ่งเป็นหลายสาขา ได้แก่ สถาปัตยกรรมหลัก สถาปัตยกรรมผังเมือง สถาปัตยกรรมภายในและมัณฑนศิลป์ และภูมิสถาปัตยกรรม ขอบเขตงานของแต่ละสาขากำหนดตามกฎหมาย สอบถามรายละเอียดจากสภาสถาปนิก

ใบอนุญาตยังแบ่งเป็นหลายระดับ แต่ละระดับลงนามงานได้ขอบเขตไม่เท่ากันตามที่สภาสถาปนิกกำหนด

สิ่งที่คุณควรทำคือ ขอให้ผู้ออกแบบบอกสาขาและระดับใบอนุญาตของตัวเอง แล้วถามว่าระดับนี้ลงนามงานขนาดของคุณได้หรือไม่

นักออกแบบภายในต้องมีใบอนุญาตไหม

ขึ้นกับลักษณะและขนาดงาน งานตกแต่งภายในทั่วไปที่ไม่แตะโครงสร้าง ไม่ต้องยื่นขออนุญาต และไม่ใช่อาคารที่กฎหมายกำหนด มักทำโดยนักออกแบบที่ไม่ได้ลงนามแบบ

แต่งานออกแบบภายในบางลักษณะอยู่ในขอบเขตวิชาชีพสถาปัตยกรรมควบคุม ต้องใช้ผู้มีใบอนุญาตสาขาสถาปัตยกรรมภายในและมัณฑนศิลป์

ถ้าไม่แน่ใจว่างานของคุณเข้าข่ายหรือไม่ ให้ถามสภาสถาปนิกโดยตรง

งานแบบไหนต้องมีสถาปนิกหรือวิศวกรลงนาม

งานก่อสร้างหรือดัดแปลงอาคารบางประเภทหรือบางขนาด ต้องมีสถาปนิกหรือวิศวกรที่มีใบอนุญาตลงนามในแบบที่ยื่นขออนุญาต และงานที่แตะโครงสร้างต้องมีวิศวกรรับรองเสมอ

ลักษณะงาน	มักต้องมีใคร
สร้างบ้านใหม่	สถาปนิกหรือวิศวกร ตามเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด
ต่อเติมที่เพิ่มพื้นที่หรือเปลี่ยนรูปทรงอาคาร	วิศวกร และบางกรณีต้องมีสถาปนิก
รื้อหรือย้ายผนังรับน้ำหนัก เสา คาน	วิศวกร
เพิ่มชั้นลอย พื้นยก บิ้วอินที่เพิ่มน้ำหนักมาก	ควรให้วิศวกรประเมิน
ตกแต่งภายในทั่วไป ไม่แตะโครงสร้าง	มักไม่ต้องมีผู้ลงนาม
เปลี่ยนการใช้อาคาร เช่น บ้านเป็นร้านค้าหรือคลินิก	อาจต้องขออนุญาตเพิ่ม ถามหน่วยงานท้องถิ่น

ตารางนี้เป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย เกณฑ์ที่ใช้จริงกำหนดในกฎหมายลำดับรอง ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถามหน่วยงานท้องถิ่นที่รับเรื่องขออนุญาตก่อนเริ่มงาน

วิธีตรวจใบอนุญาตก่อนจ้าง

ขอชื่อ นามสกุล และเลขใบอนุญาตจากผู้ที่จะลงนาม แล้วตรวจกับสภาวิชาชีพโดยตรง

1. ขอชื่อเต็มและเลขใบอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษร
2. ติดต่อสภาสถาปนิกสำหรับสถาปนิก หรือสภาวิศวกรสำหรับวิศวกร เพื่อตรวจรายชื่อโดยตรง
3. ดูว่าใบอนุญาตยังไม่หมดอายุ และสาขาตรงกับงาน
4. ถามว่าคนที่ลงนามเป็นคนเดียวกับที่ออกแบบหรือคุมงานหรือไม่

ถ้าบริษัทบอกว่า "มีสถาปนิกในทีม" ให้ถามต่อว่าสถาปนิกคนนั้นดูแลงานของคุณจริงหรือเพียงลงนาม

คอนโดต้องขออนุญาตใคร

การตกแต่งคอนโดต้องขออนุญาตนิติบุคคลอาคารชุดก่อนเริ่มงานทุกครั้ง และทำตามข้อบังคับของโครงการ

เรื่องที่นิติบุคคลมักกำหนด

• ส่งแบบและรายชื่อช่างก่อนเริ่มงาน
• วันและเวลาทำงาน ช่วงห้ามทำเสียงดัง
• เงินประกันความเสียหาย
• ห้ามแตะผนังโครงสร้าง ท่อส่วนกลาง ระบบดับเพลิง และรูปลักษณ์ภายนอกอาคาร

ส่งแบบให้นิติบุคคลดูก่อนเซ็นสัญญาก่อสร้าง จะได้ไม่ต้องแก้แบบหลังตกลงราคาแล้ว

สิทธิ์ในแบบที่จ้างทำ

แบบสถาปัตยกรรมและแบบตกแต่งภายในเป็นงานที่ได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ส่วนใครเป็นเจ้าของสิทธิ์ในแบบที่จ้างทำ ควรตกลงและระบุในสัญญาให้ชัดตั้งแต่ก่อนเซ็น

ทางที่ปลอดภัยคือเขียนในสัญญาให้ชัดว่าคุณใช้แบบสร้างได้กับผู้รับเหมารายใด ได้ไฟล์อะไร และนำแบบไปใช้ซ้ำได้หรือไม่ เรื่องข้อพิพาทปรึกษา lawyer