อาการทางตาแบบไหนควรพบจักษุแพทย์ ไม่ใช่แค่ตัดแว่นใหม่

ร้านแว่นช่วยเรื่องค่าสายตา แต่ไม่ได้วินิจฉัยหรือรักษาโรคตา ถ้ามีอาการผิดปกติเฉียบพลัน อาการที่แย่ลงเร็ว หรือใส่แว่นค่าใหม่แล้วยังมองไม่ชัด ควรพบจักษุแพทย์ก่อน บางอาการต้องไปห้องฉุกเฉินทันที

บทนี้ไม่ได้ใช้แทนการตรวจของแพทย์ มีไว้ช่วยแยกว่าเรื่องไหนเริ่มที่ร้านแว่นได้ และเรื่องไหนควรเริ่มที่แพทย์

อาการที่ควรไปห้องฉุกเฉินหรือพบแพทย์ทันที

อาการกลุ่มนี้ไม่ควรรอนัดร้านแว่น และไม่ควรรอดูอาการหลายวัน ให้ไปโรงพยาบาลที่มีจักษุแพทย์หรือห้องฉุกเฉิน หรือโทร 1669

• ตามัวลงหรือมองไม่เห็นทันที แม้เพียงข้างเดียว
• เห็นแสงวาบ หรือจุดดำลอยจำนวนมากขึ้นทันที
• เห็นเงาดำบังเหมือนม่านปิดลงมาบางส่วนของภาพ
• ปวดตามากร่วมกับตาแดง ตามัว เห็นรัศมีรอบดวงไฟ ปวดศีรษะ หรือคลื่นไส้
• สารเคมีเข้าตา ให้ล้างตาด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากทันที แล้วรีบไปโรงพยาบาล
• ตาถูกกระแทกแรง มีของทิ่มตา หรือมีเลือดออกในตา
• เห็นภาพซ้อนทันที หรือร่วมกับหน้าเบี้ยว พูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรง

อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวกับภาวะที่ต้องรักษาเร็ว การไปร้านแว่นก่อนอาจทำให้เสียเวลาที่สำคัญ

อาการที่ควรนัดพบจักษุแพทย์

อาการกลุ่มนี้ไม่ถึงกับฉุกเฉิน แต่ควรให้แพทย์ตรวจก่อนหรือพร้อมกับการตัดแว่น

อาการ	ทำไมควรพบแพทย์
ใส่แว่นค่าใหม่แล้วยังมองไม่ชัด	อาจไม่ใช่เรื่องค่าสายตา
ค่าสายตาเปลี่ยนเร็วผิดปกติในเวลาสั้น	อาจเกี่ยวกับโรคตาหรือโรคประจำตัว
เส้นตรงดูบิดเบี้ยว หรือกลางภาพมีจุดมัว	ควรตรวจจอประสาทตา
มองเห็นแสงจ้าแตกกระจาย ขับรถกลางคืนลำบากมากขึ้น	อาจเกี่ยวกับเลนส์ตา
ตาแดงเรื้อรัง คัน แสบ มีขี้ตามาก	ควรตรวจหาสาเหตุ
ตาแห้งมากจนรบกวนชีวิตประจำวัน	ควรตรวจหาสาเหตุและวิธีดูแล
ใส่คอนแทคเลนส์แล้วปวดตา ตาแดง หรือตามัว	ให้ถอดเลนส์และพบแพทย์
ลานสายตาแคบลง ชนสิ่งของด้านข้างบ่อย	ควรตรวจเพิ่ม

ถ้าผู้วัดสายตาที่ร้านแนะนำให้พบจักษุแพทย์ ให้ถือเป็นสัญญาณที่ดีว่าร้านรับผิดชอบ ไม่ใช่การเสียเวลา

กลุ่มที่ควรตรวจตากับแพทย์เป็นระยะ

บางกลุ่มควรตรวจตากับจักษุแพทย์เป็นระยะ แม้ยังไม่มีอาการ ความถี่ให้ยึดตามที่แพทย์นัด

• ผู้ที่เป็นเบาหวาน: เบาหวานมีผลต่อจอประสาทตาได้ และในช่วงแรกอาจไม่มีอาการ
• ผู้ที่มีความดันโลหิตสูง หรือโรคประจำตัวที่มีผลต่อหลอดเลือด
• ผู้สูงอายุ: ความเสี่ยงต้อกระจก ต้อหิน และโรคจอประสาทตาเพิ่มขึ้นตามอายุ
• ผู้ที่มีคนในครอบครัวเป็นต้อหิน
• ผู้ที่สายตาสั้นมาก: ควรถามแพทย์ว่าควรตรวจจอประสาทตาบ่อยแค่ไหน
• ผู้ที่ใช้ยาบางชนิดต่อเนื่อง: ยาบางกลุ่มมีผลต่อดวงตา ควรถามแพทย์ผู้สั่งยา

เด็กที่ควรพบจักษุแพทย์

เด็กเล็กมักไม่บอกว่ามองไม่ชัด ผู้ปกครองจึงต้องสังเกตพฤติกรรมแทน

อาการที่ควรพาไปพบจักษุแพทย์

• ตาเข ตาเหล่ หรือตาข้างหนึ่งเบนออก แม้เป็นบางเวลา
• เอียงหน้าหรือหันหน้าเวลามอง
• หรี่ตา ขยี้ตาบ่อย หรือปิดตาข้างหนึ่งเวลามอง
• นั่งใกล้จอหรือยกหนังสือใกล้หน้ามาก
• เห็นจุดขาวในรูม่านตาในรูปถ่าย

การตรวจสายตาเด็กครั้งแรกควรพบจักษุแพทย์ เพราะเด็กบางคนต้องหยอดยาขยายม่านตาก่อนวัดค่าสายตาเพื่อให้ได้ค่าที่แท้จริง และภาวะตาขี้เกียจในเด็กมีช่วงเวลาที่รักษาได้ผลดีกว่า ดูเรื่องแว่นเด็กเพิ่มที่ แว่นเด็กและแว่นผู้สูงอายุ เลือกอย่างไร ต่างจากผู้ใหญ่ตรงไหน

ร้านแว่น นักทัศนมาตร และจักษุแพทย์ ช่วยเรื่องอะไรได้บ้าง

เรื่อง	ร้านแว่น	นักทัศนมาตร	จักษุแพทย์
ตัดแว่นค่าสายตาทั่วไป	ได้	ได้	สั่งค่าได้ ส่วนใหญ่ไม่ได้ขายแว่นเอง
ตรวจวัดสายตาอย่างละเอียด	ขึ้นกับผู้วัด	ได้	ได้
ประเมินคอนแทคเลนส์	ขึ้นกับผู้วัด	ได้	ได้
วินิจฉัยโรคตา	ไม่ได้	ไม่ได้ ส่งต่อแพทย์	ได้
สั่งยา ผ่าตัด	ไม่ได้	ไม่ได้	ได้

ตารางนี้เป็นภาพรวมเพื่อให้เข้าใจบทบาท ขอบเขตวิชาชีพที่แน่นอนเป็นไปตามกฎหมายของแต่ละวิชาชีพ ดูเพิ่มที่ ร้านแว่นตาต้องมีใบอนุญาตอะไร ผู้วัดสายตาและมาตรฐานที่ควรตรวจ

เตรียมตัวก่อนพบจักษุแพทย์

• พกแว่นและคอนแทคเลนส์ที่ใช้อยู่
• จดอาการ เริ่มเมื่อไร เป็นข้างไหน เป็นตลอดหรือเป็นบางเวลา
• เตรียมรายการยาและโรคประจำตัว
• ถ้าอาจต้องหยอดยาขยายม่านตา ควรมีคนขับรถให้ เพราะหลังหยอดยาจะมองไม่ชัดและแพ้แสงอยู่พักหนึ่ง

หลังพบแพทย์แล้วค่อยตัดแว่น

ถ้าแพทย์ตรวจแล้วบอกว่าตาปกติและแค่ค่าสายตาเปลี่ยน ก็กลับไปตัดแว่นได้ตามปกติ ถ้าแพทย์ให้ค่าสายตามาเป็นใบสั่ง นำไปให้ร้านแว่นทำเลนส์ได้

หลังผ่าตัดตา เช่น ผ่าตัดต้อกระจก ค่าสายตามักเปลี่ยน ควรรอให้แพทย์บอกว่าตาคงที่แล้วค่อยตัดแว่นใหม่ ไม่ควรรีบตัดทันทีหลังผ่าตัด