มาตรฐานและกฎหมายงานซ่อมเครื่องจักร วิศวกรที่ต้องมี

ผู้รับซ่อมเครื่องจักรทั่วไปไม่มีใบอนุญาตประกอบกิจการเฉพาะหมวด แต่งานออกแบบ คำนวณ ควบคุมงาน หรือตรวจสอบบางประเภทและขนาด เป็นงานวิศวกรรมควบคุมตามพระราชบัญญัติวิศวกร พ.ศ. 2542 ต้องทำโดยวิศวกรที่ได้รับใบอนุญาตจากสภาวิศวกร นอกจากนี้ยังมีกฎหมายด้านความปลอดภัยในการทำงาน และข้อกำหนดตรวจรับรองเครื่องจักรบางชนิด

บทนี้แยกเรื่องที่ฝ่ายซ่อมบำรุงและเจ้าของโรงงานควรรู้เป็น 6 กลุ่ม พร้อมบอกว่าควรถามหน่วยงานใด เนื้อหาเป็นภาพรวม ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายหรือวิศวกรรมเฉพาะกรณี

กลุ่มที่ 1 วิศวกรรมควบคุมและใบอนุญาตสภาวิศวกร

พระราชบัญญัติวิศวกร พ.ศ. 2542 กำหนดให้งานวิศวกรรมบางสาขา บางประเภท และบางขนาด เป็นวิศวกรรมควบคุม ผู้ที่ทำงานนั้นต้องมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมที่สภาวิศวกรออกให้

สาขาที่เกี่ยวกับงานเครื่องจักรโดยตรงคือวิศวกรรมเครื่องกลและวิศวกรรมไฟฟ้า ประเภทงานที่อาจเข้าข่าย ได้แก่ การออกแบบและคำนวณ การควบคุมการสร้างหรือติดตั้ง การตรวจสอบ และการให้คำปรึกษา แต่งานบางประเภทและบางขนาดเท่านั้นที่เข้าข่าย งานเครื่องจักรของคุณเข้าข่ายหรือไม่ ถามสภาวิศวกร

ใบอนุญาตมีหลายระดับ แต่ละระดับทำงานได้ขอบเขตต่างกัน งานของคุณต้องใช้ใบอนุญาตแบบใด ถามสภาวิศวกร

วิธีใช้ในทางปฏิบัติ

• ถามผู้ให้บริการตั้งแต่ต้นว่างานนี้ต้องมีวิศวกรลงนามหรือไม่ และใครเป็นผู้ลงนาม
• ขอชื่อ สาขา และเลขใบอนุญาตของวิศวกร แล้วตรวจกับสภาวิศวกร
• เก็บเอกสารที่วิศวกรลงนามไว้กับประวัติเครื่อง

ถ้าไม่แน่ใจว่างานของคุณเข้าข่ายหรือไม่ ให้ถามสภาวิศวกรหรือวิศวกรที่มีใบอนุญาตในสาขานั้นโดยตรง

กลุ่มที่ 2 ความปลอดภัยในการทำงานกับเครื่องจักร

พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 กำหนดหน้าที่ของนายจ้างในการจัดสภาพการทำงานให้ปลอดภัย กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน เป็นผู้ดูแล

ภายใต้กฎหมายนี้มีกฎกระทรวงเฉพาะเรื่องความปลอดภัยเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ ฉบับที่ใช้บังคับและรายละเอียด ถามกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

เรื่องที่เกี่ยวกับงานซ่อมโดยตรง

• การตัดแหล่งพลังงานและล็อกเครื่องระหว่างซ่อม ซึ่งมีกฎความปลอดภัยเฉพาะ ถามกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
• การดูแลผู้รับเหมาที่เข้ามาทำงานในโรงงาน ให้ปฏิบัติตามกติกาความปลอดภัยเดียวกับพนักงาน
• อุปกรณ์ป้องกันอันตรายของเครื่อง เช่น การ์ดครอบ ปุ่มหยุดฉุกเฉิน ต้องอยู่ในสภาพใช้งานได้หลังซ่อม

การถอดหรือบายพาสอุปกรณ์ความปลอดภัยเพื่อให้เครื่องเดินต่อ เป็นสิ่งที่ไม่ควรทำไม่ว่ากรณีใด ถ้าอุปกรณ์ความปลอดภัยเป็นต้นเหตุให้เครื่องหยุด ให้ซ่อมอุปกรณ์นั้น

กลุ่มที่ 3 เครื่องจักรที่ต้องตรวจรับรองเป็นระยะ

เครื่องจักรบางชนิดต้องได้รับการตรวจสอบและรับรองความปลอดภัยตามรอบที่กฎหมายกำหนด โดยผู้มีคุณสมบัติ ตัวอย่างที่พบบ่อยในโรงงาน

ชนิด	สิ่งที่ควรถาม
ปั้นจั่นและเครน	มีกฎให้ตรวจโดยผู้มีคุณสมบัติ รอบการตรวจและผู้ตรวจ ถามกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
หม้อไอน้ำ	มีกฎให้ตรวจโดยผู้มีคุณสมบัติ รอบการตรวจ ผู้ควบคุม และหน่วยงานที่กำกับ ถามกรมโรงงานอุตสาหกรรมหรือกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
ภาชนะรับแรงดัน ถังลมอัด	มีกฎให้ตรวจโดยผู้มีคุณสมบัติ รอบการตรวจหรือทดสอบ ถามหน่วยงานที่กำกับ

งานซ่อมหรือดัดแปลงอุปกรณ์กลุ่มนี้ โดยเฉพาะงานเชื่อมที่ส่วนรับแรงดันหรือส่วนรับน้ำหนัก ควรทำโดยผู้มีคุณสมบัติ และอาจต้องตรวจรับรองใหม่หลังซ่อม ถามหน่วยงานที่กำกับก่อนเริ่มงาน

กลุ่มที่ 4 ช่างไฟฟ้าและมาตรฐานฝีมือแรงงาน

งานไฟฟ้าในโรงงานควรทำโดยช่างที่มีความรู้และหลักฐานความสามารถ งานไฟฟ้าภายในอาคารต้องใช้ช่างที่มีหนังสือรับรองความรู้ความสามารถจากกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน ขอบเขตที่ใช้กับงานไฟฟ้าในโรงงานแต่ละแบบ ถามกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน

มาตรฐานฝีมือแรงงานแห่งชาติของกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน กระทรวงแรงงาน เป็นหลักฐานที่ช่างบางรายแสดงได้ ใช้ประกอบการเลือก สาขาที่เกี่ยวข้องสอบถามกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน

กลุ่มที่ 5 กฎหมายโรงงานและตัวกิจการผู้ให้บริการ

พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 กรมโรงงานอุตสาหกรรมเป็นผู้ดูแล ใช้กับโรงงานของลูกค้า และอาจใช้กับกิจการรับซ่อมหรือผลิตชิ้นส่วนที่มีเครื่องจักรและคนงานถึงเกณฑ์ เกณฑ์ที่ถือเป็นโรงงาน ถามกรมโรงงานอุตสาหกรรม

สิ่งที่ฝ่ายจัดซื้อตรวจได้ทันที

• หนังสือรับรองนิติบุคคล ตรวจชื่อบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนได้จากระบบของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
• ทะเบียนพาณิชย์ สำหรับกิจการบุคคลธรรมดา
• การจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ถ้าโรงงานต้องการใบกำกับภาษี ผู้ให้บริการที่ไม่ได้จดออกใบกำกับภาษีไม่ได้ ภาษีคิดตามอัตราที่ใช้อยู่
• การหักภาษี ณ ที่จ่าย เมื่อโรงงานเป็นนิติบุคคลจ่ายค่าจ้างทำของหรือค่าบริการ อัตราและวิธีคิดเมื่อแยกค่าวัสดุกับค่าแรง ถามสำนักงานบัญชี

กลุ่มที่ 6 สัญญาและความรับผิดหลังส่งมอบ

สัญญาจ้างซ่อมหรือสร้างเครื่องเป็นสัญญาจ้างทำของตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งกำหนดความรับผิดของผู้รับจ้างเมื่องานชำรุดบกพร่อง ระยะเวลาและเงื่อนไขควรปรึกษาทนายความเป็นรายกรณี

งานสร้างเครื่องมูลค่าสูงควรมีสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุสเปก เกณฑ์ตรวจรับ งวดจ่าย ค่าปรับล่าช้า การส่งมอบแบบและคู่มือ และการรับประกัน

มาตรฐานแบบสมัครใจ

มาตรฐานบางอย่างไม่ใช่ข้อบังคับ แต่ช่วยประกอบการตัดสินใจ

• ระบบคุณภาพ เช่น ISO 9001 บอกว่าผู้ให้บริการมีระบบเอกสารและการควบคุมงาน แต่ไม่ได้รับประกันว่างานทุกชิ้นจะดี
• โรงงานอาหารมีข้อกำหนดวัสดุสัมผัสอาหาร ชิ้นส่วนที่สัมผัสอาหารควรใช้วัสดุเกรดสัมผัสอาหาร และออกแบบให้ทำความสะอาดง่าย รายละเอียดถามผู้ตรวจรับรองของโรงงาน