ซ่อมและสร้างเครื่องจักรโรงงาน เลือกผู้ให้บริการอย่างไรให้ไลน์กลับมาเดินเร็วและไม่พังซ้ำ

เครื่องจักรหยุดกลางกะเป็นเรื่องที่ฝ่ายซ่อมบำรุงทุกโรงงานเคยเจอ ทุกชั่วโมงที่ไลน์จอด คือยอดผลิตที่หายไป ค่าแรงที่ยังต้องจ่าย และออร์เดอร์ที่อาจส่งไม่ทัน

คำตอบสั้น ๆ คือ ให้เลือกผู้ให้บริการที่เคยทำเครื่องชนิดเดียวกับของคุณมาแล้ว หาอะไหล่ได้จริง เขียนใบเสนอราคาแยกค่าแรง ค่าอะไหล่ และค่าเดินทาง และยอมระบุเงื่อนไขรับประกันงานเป็นลายลักษณ์อักษร ส่วนงานที่เข้าข่ายวิศวกรรมควบคุม ต้องมีวิศวกรที่มีใบอนุญาตลงนาม

คู่มือนี้ใช้ได้กับโรงงานในพื้นที่ของคุณ ไม่ว่าจะเป็นโรงงานอาหาร โรงสี โรงงานชิ้นส่วน หรือโรงงานบรรจุภัณฑ์ ครอบคลุมงานซ่อมเครื่องจักร งานกลึงและ CNC ผลิตชิ้นส่วนทดแทน ซ่อมมอเตอร์ ปั๊ม เกียร์ทด ระบบไฮดรอลิกและนิวเมติก ระบบไฟฟ้าควบคุม งานสร้างหรือดัดแปลงเครื่อง และสัญญาบำรุงรักษาเชิงป้องกัน (PM)

เมื่อไรควรเรียกผู้ให้บริการภายนอก

ควรเรียกผู้ให้บริการภายนอกเมื่องานเกินเครื่องมือหรือความชำนาญของทีมซ่อมบำรุงในโรงงาน หรือเมื่องานนั้นกฎหมายกำหนดให้ต้องมีผู้มีคุณสมบัติเฉพาะ ส่วนงานประจำที่ทีมในโรงงานทำได้ปลอดภัย การทำเองมักเร็วและคุ้มกว่า

แบ่งง่าย ๆ ได้ 4 กรณี

• งานที่ต้องใช้เครื่องมือเฉพาะ เช่น กลึงเพลาใหม่ พันขดลวดมอเตอร์ ตั้งศูนย์เพลาด้วยเครื่องมือวัด ซ่อมปั๊มไฮดรอลิก
• งานที่ต้องใช้ความรู้เฉพาะรุ่น เช่น ระบบควบคุมอัตโนมัติ อินเวอร์เตอร์ หรือเครื่องนำเข้าที่ทีมในโรงงานไม่คุ้น
• งานที่ต้องมีผู้ลงนามหรือผู้ตรวจ เช่น งานที่เข้าข่ายวิศวกรรมควบคุม การตรวจปั้นจั่น หรือหม้อไอน้ำ
• งานที่ทีมในโรงงานไม่มีเวลาทำ เช่น PM ประจำปีที่ต้องหยุดหลายเครื่องพร้อมกัน

ถ้าทีมในโรงงานเริ่มแก้แล้วยังไม่หาย ให้หยุดและเรียกผู้เชี่ยวชาญ ดีกว่าลองถอดเพิ่มจนเครื่องเสียหายหนักขึ้น

ค่าซ่อมเครื่องจักรโรงงานปี 2569 ประมาณเท่าไร

ค่าบริการปี 2569 โดยประมาณ ค่าแรงช่างซ่อมบำรุงอยู่ราว 300 ถึง 900 บาทต่อชั่วโมง หรือ 1,500 ถึง 5,000 บาทต่อวัน งานกลึงชิ้นเล็กทั่วไปอยู่ราว 300 ถึง 3,000 บาทต่อชิ้น ส่วนงานใหญ่อย่างยกเครื่องเกียร์ทดหรือสร้างเครื่องใหม่ต้องขอใบเสนอราคาเป็นรายงาน

งาน	ราคาโดยประมาณ ปี 2569
ค่าออกตรวจหน้างานและประเมินอาการ	500 ถึง 3,000 บาท/ครั้ง
ค่าแรงช่างซ่อมบำรุง	300 ถึง 900 บาท/คน/ชม.
งานกลึงชิ้นเล็ก บูช ปลอก เพลาสั้น	300 ถึง 3,000 บาท/ชิ้น
พันขดลวดมอเตอร์ 3 เฟส ขนาดเล็ก	2,000 ถึง 10,000 บาท/ตัว
ซ่อมปั๊มอุตสาหกรรม เปลี่ยนซีล ลูกปืน	2,000 ถึง 20,000 บาท/ครั้ง
ซ่อมกระบอกไฮดรอลิกหรือนิวเมติก	1,500 ถึง 15,000 บาท/กระบอก
ยกเครื่องเกียร์ทด สัญญา PM สร้างเครื่องใหม่	ขอใบเสนอราคา

ตัวเลขทั้งหมดเป็นการประเมินตลาด ไม่ใช่ราคาทางการ สิ่งที่ทำให้ราคาต่างกันมากที่สุดมี 4 อย่าง

• ชนิดและขนาดเครื่อง มอเตอร์ 1 แรงม้ากับมอเตอร์หลายร้อยแรงม้าใช้เวลาและอะไหล่ต่างกันหลายเท่า
• ความซับซ้อน งานที่ต้องผ่าเครื่องหรือแก้ระบบควบคุม ใช้ชั่วโมงงานมากกว่างานเปลี่ยนชิ้น
• อะไหล่ ของแท้จากผู้ผลิตเครื่อง อะไหล่เทียบ หรือกลึงขึ้นใหม่ ราคาต่างกันมาก
• ความเร่งด่วน งานนอกเวลา วันหยุด หรือเรียกด่วนกลางคืน มักคิดเพิ่มจากอัตราปกติ

อ่านตารางละเอียด พร้อมวิธีอ่านใบเสนอราคาได้ที่ ค่าซ่อมเครื่องจักรโรงงาน ค่าช่าง งานกลึง และสัญญา PM ปี 2569

เลือกผู้ให้บริการอย่างไรให้เหมาะกับเครื่องของคุณ

ให้เลือกจากประสบการณ์ตรงกับชนิดเครื่อง ความพร้อมของอะไหล่ และความสามารถในการตอบสนองเมื่อเครื่องหยุด มากกว่าดูจากราคาต่ำสุด

เกณฑ์ที่ใช้คัดได้จริงมี 6 ข้อ

1. เคยทำเครื่องชนิดเดียวกันไหม ขอดูตัวอย่างงานที่ใกล้เคียง เช่น รูปก่อนและหลังซ่อม หรือรายงานการซ่อม
2. หาอะไหล่ได้จากไหน มีสต๊อกเอง มีเครือข่ายร้านอะไหล่ หรือกลึงทดแทนได้
3. มีเครื่องมือที่งานต้องใช้ไหม เช่น เครื่องกลึง เครื่องมือวัดความสั่นสะเทือน เครื่องมือตั้งศูนย์เพลา
4. มีวิศวกรไหม ถ้างานเข้าข่ายวิศวกรรมควบคุม ต้องมีวิศวกรที่มีใบอนุญาตลงนาม
5. ตอบสนองได้เร็วแค่ไหน ถามเวลาเข้าหน้างานในเวลาทำการและนอกเวลา แล้วให้เขียนไว้
6. เอกสารครบไหม ออกใบเสนอราคา ใบกำกับภาษี รายงานการซ่อม และเงื่อนไขรับประกัน

ผู้ให้บริการรายเล็กที่เชี่ยวชาญงานเฉพาะอย่าง เช่น พันมอเตอร์อย่างเดียว อาจเหมาะกว่ารายใหญ่ที่รับทุกงาน ถ้างานของคุณตรงกับความถนัดของเขา

อ่านวิธีคัดและเทียบผู้ให้บริการ 3 รายได้ที่ วิธีเลือกผู้รับซ่อมเครื่องจักรโรงงาน ดูอะไรก่อนจ้าง

ขั้นตอนจ้างซ่อมเครื่องจักร ตั้งแต่แจ้งอาการถึงรับประกัน

ขั้นตอนมาตรฐานคือ แจ้งอาการ ตรวจหน้างาน ใบเสนอราคา อนุมัติ ซ่อม ทดสอบ ส่งมอบ และรับประกัน งานที่ข้ามขั้นตรวจหรือทดสอบมักเป็นงานที่พังซ้ำ

ขั้นตอน	สิ่งที่ควรได้รับ
1. แจ้งอาการ	ข้อมูลเครื่อง รูป คลิป ป้ายรุ่น ส่งให้ผู้ให้บริการก่อน
2. ตรวจหน้างาน	ผลตรวจและสาเหตุที่คาดว่าเป็น
3. ใบเสนอราคา	แยกค่าแรง อะไหล่ ค่าเดินทาง ระยะเวลา และเงื่อนไขรับประกัน
4. ซ่อม	แจ้งทันทีถ้าเจองานเพิ่ม และขออนุมัติก่อนทำ
5. ทดสอบ	เดินเครื่องจริงต่อหน้าฝ่ายซ่อมบำรุงหรือฝ่ายผลิต
6. ส่งมอบ	รายงานการซ่อม อะไหล่เก่าที่ถอดออก ใบส่งมอบงาน
7. รับประกัน	ระยะเวลา สิ่งที่ครอบคลุม และช่องทางแจ้งปัญหา

ก่อนเริ่มงานในโรงงาน ต้องตกลงเรื่องความปลอดภัยให้ชัด เช่น ใครตัดไฟและล็อกเครื่อง ใครดูแลพื้นที่ทำงาน และต้องใช้ใบอนุญาตทำงานภายในของโรงงานหรือไม่

อ่านรายละเอียดแต่ละขั้นได้ที่ ขั้นตอนจ้างซ่อมเครื่องจักร ตรวจหน้างานถึงรับประกัน

มาตรฐาน กฎหมาย และวิศวกรที่ต้องมี

ผู้รับซ่อมเครื่องจักรทั่วไปไม่มีใบอนุญาตประกอบกิจการเฉพาะหมวด แต่งานออกแบบ คำนวณ หรือควบคุมงานบางประเภทและขนาดเป็นงานวิศวกรรมควบคุมตามพระราชบัญญัติวิศวกร พ.ศ. 2542 ต้องทำโดยวิศวกรที่ได้รับใบอนุญาตจากสภาวิศวกร

เรื่องที่ฝ่ายซ่อมบำรุงควรรู้มี 5 กลุ่ม

• วิศวกรรมควบคุม งานเครื่องกลและไฟฟ้าบางประเภทและบางขนาดเข้าข่าย ต้องมีวิศวกรที่มีใบอนุญาตลงนาม ถ้าไม่แน่ใจว่างานของคุณเข้าข่ายไหม ถามสภาวิศวกร
• ความปลอดภัยในการทำงาน พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 กำหนดหน้าที่ของนายจ้าง รวมถึงการดูแลผู้รับเหมาที่เข้ามาทำงานในโรงงาน
• เครื่องจักรที่ต้องตรวจเป็นระยะ เช่น ปั้นจั่นและหม้อไอน้ำ มีกฎให้ตรวจและรับรองเป็นระยะโดยผู้มีคุณสมบัติ รอบการตรวจและหน่วยงานที่กำกับ ถามกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานหรือกรมโรงงานอุตสาหกรรม
• ตัวกิจการ ตรวจทะเบียนพาณิชย์หรือนิติบุคคล และถามว่าจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มหรือไม่ ถ้าโรงงานต้องใช้ใบกำกับภาษี
• ความรับผิดหลังส่งมอบ สัญญาจ้างซ่อมหรือสร้างเครื่องเป็นสัญญาจ้างทำของตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ รายละเอียดปรึกษาทนายความ

หลักฐานเสริมที่ช่วยประกอบการตัดสินใจ ได้แก่ ใบรับรองมาตรฐานฝีมือแรงงานของช่าง และระบบคุณภาพแบบสมัครใจอย่าง ISO 9001 แต่ไม่ได้รับประกันว่างานทุกชิ้นจะดี

อ่านรายละเอียดและวิธีตรวจแต่ละเรื่องได้ที่ มาตรฐานและกฎหมายงานซ่อมเครื่องจักร วิศวกรที่ต้องมี

ซ่อม เปลี่ยนใหม่ หรือสร้างเครื่องใหม่ เลือกอย่างไร

ซ่อมเมื่อโครงเครื่องยังดี อะไหล่ยังหาได้ และค่าซ่อมไม่ใกล้ราคาเครื่องใหม่ ส่วนการเปลี่ยนหรือสร้างใหม่เหมาะเมื่อเครื่องพังซ้ำบ่อย อะไหล่เลิกผลิต หรือกำลังผลิตไม่พอกับงานแล้ว

สถานการณ์	ทางเลือกที่มักเหมาะ
เสียครั้งแรก โครงเครื่องดี อะไหล่หาได้	ซ่อม
อะไหล่เลิกผลิต แต่ชิ้นที่เสียกลึงหรือทำทดแทนได้	ซ่อมพร้อมผลิตชิ้นส่วนทดแทน
เสียซ้ำจุดเดิมบ่อย ค่าซ่อมรวมต่อปีสูงขึ้นเรื่อย ๆ	เทียบกับเปลี่ยนเครื่อง
ต้องการกำลังผลิตเพิ่ม หรือขั้นตอนงานเปลี่ยน	ดัดแปลง หรือสร้างเครื่องใหม่ตามแบบ

ก่อนตัดสินใจ ให้นับทั้งค่าซ่อม ค่าเสียโอกาสเวลาเครื่องหยุด และเวลารอเครื่องใหม่ เครื่องใหม่ที่ต้องรอหลายเดือนอาจทำให้ต้องซ่อมเครื่องเก่าให้เดินได้ก่อนอยู่ดี

อ่านวิธีคิดเปรียบเทียบแบบเป็นขั้นตอนได้ที่ ซ่อม เปลี่ยน หรือสร้างเครื่องจักรใหม่ แบบไหนคุ้ม

ปัญหาที่พบบ่อยและวิธีป้องกัน

ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดคือซ่อมแล้วพังซ้ำ ได้อะไหล่ไม่ตรงสเปก ไม่มีการรับประกัน และงานสร้างเครื่องที่ล่าช้าหรือถูกทิ้งกลางคัน ส่วนใหญ่ป้องกันได้ด้วยเอกสารที่ชัดตั้งแต่ก่อนเริ่มงาน

• ซ่อมแล้วพังซ้ำ มักเกิดจากแก้ที่อาการ ไม่ได้แก้ที่สาเหตุ ขอให้ผู้ให้บริการเขียนสาเหตุที่พบในรายงาน
• อะไหล่ไม่ตรงสเปก ขอให้ระบุชนิดอะไหล่ในใบเสนอราคา และขอดูกล่องหรือเลขอะไหล่ก่อนติดตั้ง
• ไม่มีการรับประกัน ตกลงระยะเวลาและสิ่งที่ครอบคลุมเป็นข้อความก่อนจ่ายเงิน
• งานสร้างเครื่องล่าช้าหรือทิ้งงาน แบ่งงวดจ่ายตามความคืบหน้าที่ตรวจได้ ไม่จ่ายนำหน้างานมาก
• ราคาบานปลาย ตกลงว่างานเพิ่มทุกรายการต้องแจ้งและอนุมัติก่อนทำ

อ่านสัญญาณเตือนและวิธีรับมือแต่ละปัญหาได้ที่ ปัญหาจ้างซ่อมเครื่องจักร พังซ้ำ อะไหล่เทียบ ทิ้งงาน

ป้องกันตั้งแต่ต้น ด้วยข้อมูลเครื่องที่ครบก่อนเรียกช่าง

ข้อมูลที่ครบช่วยให้ช่างเตรียมอะไหล่และเครื่องมือมาถูกตั้งแต่รอบแรก ลดโอกาสต้องเดินทางหลายรอบและลดเวลาเครื่องหยุด

เช็กลิสต์ขั้นต่ำก่อนโทร

• [ ] รูปป้ายเครื่อง (ยี่ห้อ รุ่น เลขเครื่อง ปีผลิต) และป้ายมอเตอร์
• [ ] อาการที่เกิด เริ่มเมื่อไร เกิดตลอดหรือเป็นช่วง
• [ ] คลิปเสียงหรือการสั่นขณะเครื่องเดิน ถ้าเดินได้อย่างปลอดภัย
• [ ] รหัสแจ้งเตือนบนหน้าจอหรือตู้ควบคุม
• [ ] ประวัติซ่อมครั้งก่อนและอะไหล่ที่เปลี่ยน
• [ ] คู่มือเครื่อง แบบชิ้นส่วน หรือแบบไฟฟ้า ถ้ามี
• [ ] เวลาที่หยุดเครื่องได้ และผู้ประสานงานฝั่งโรงงาน

อ่านวิธีเตรียมข้อมูลแต่ละชนิดเครื่องได้ที่ เตรียมข้อมูลเครื่องจักรก่อนเรียกช่าง เช็กลิสต์ฝ่ายซ่อมบำรุง

งานด่วนเมื่อไลน์หยุด กับสัญญา PM แบบไหนคุ้ม

โรงงานส่วนใหญ่ใช้ทั้ง 2 แบบร่วมกัน สัญญา PM ช่วยลดโอกาสเครื่องหยุดแบบไม่ได้วางแผน และมักได้สิทธิ์ตอบสนองเร็วกว่าเมื่อเกิดเหตุ ส่วนงานด่วนรายครั้งเหมาะกับเครื่องที่ไม่วิกฤตหรือมีเครื่องสำรอง

เรื่อง	จ้างรายครั้งเมื่อเสีย	สัญญา PM รายปี
ค่าใช้จ่าย	จ่ายเฉพาะเมื่อเสีย แต่อัตราด่วนมักสูง	จ่ายสม่ำเสมอ วางงบได้
เวลาตอบสนอง	ขึ้นกับคิวผู้ให้บริการในวันนั้น	ระบุในสัญญาได้
ประวัติเครื่อง	กระจายหลายผู้ให้บริการ	มีบันทึกต่อเนื่อง
เหมาะกับ	เครื่องไม่วิกฤต มีเครื่องสำรอง	เครื่องหลักของไลน์

สัญญา PM ที่ดีต้องระบุรายการตรวจ ความถี่ เวลาตอบสนอง สิ่งที่รวมและไม่รวมในราคา และรูปแบบรายงานหลังตรวจ

อ่านวิธีเลือกและสิ่งที่ต้องมีในสัญญา PM ได้ที่ ซ่อมด่วนเมื่อไลน์หยุด หรือทำสัญญา PM เครื่องจักร

คำถามพบบ่อย

3 เรื่องที่ฝ่ายซ่อมบำรุงถามบ่อยที่สุด คือค่าเรียกด่วน การซื้ออะไหล่เอง และการรับประกันงาน คำตอบสั้น ๆ อยู่ด้านล่าง

เรียกช่างด่วนนอกเวลาคิดเพิ่มเท่าไร หลายรายคิดเพิ่มเป็นเท่าตัวหรือมากกว่าจากอัตราปกติ และมักมีขั้นต่ำเป็นชั่วโมง ควรตกลงอัตรานอกเวลาไว้ล่วงหน้า จะได้ไม่ต้องต่อรองตอนไลน์หยุด

โรงงานซื้ออะไหล่เองได้ไหม ได้ในหลายกรณี แต่ผู้ให้บริการมักไม่รับประกันตัวอะไหล่ ควรให้ช่างยืนยันเลขอะไหล่หรือสเปกก่อนสั่ง

รับประกันงานซ่อมนานแค่ไหน ไม่มีระยะมาตรฐานกลาง ขึ้นกับชนิดงานและผู้ให้บริการ สิ่งสำคัญคือเขียนระยะเวลาและสิ่งที่ครอบคลุมไว้ในใบเสนอราคาหรือใบส่งมอบงาน

อ่านต่อ: ค่าซ่อมเครื่องจักรโรงงาน ค่าช่าง งานกลึง และสัญญา PM ปี 2569 · วิธีเลือกผู้รับซ่อมเครื่องจักรโรงงาน ดูอะไรก่อนจ้าง · ขั้นตอนจ้างซ่อมเครื่องจักร ตรวจหน้างานถึงรับประกัน · มาตรฐานและกฎหมายงานซ่อมเครื่องจักร วิศวกรที่ต้องมี · ปัญหาจ้างซ่อมเครื่องจักร พังซ้ำ อะไหล่เทียบ ทิ้งงาน · ซ่อม เปลี่ยน หรือสร้างเครื่องจักรใหม่ แบบไหนคุ้ม · เตรียมข้อมูลเครื่องจักรก่อนเรียกช่าง เช็กลิสต์ฝ่ายซ่อมบำรุง · ซ่อมด่วนเมื่อไลน์หยุด หรือทำสัญญา PM เครื่องจักร

ราคาทั้งหมดในคู่มือนี้เป็นช่วงโดยประมาณ พ.ศ. 2569 ราคาขึ้นกับชนิดเครื่อง ความซับซ้อน อะไหล่ และความเร่งด่วน ขอใบเสนอราคาก่อนเริ่มงานทุกครั้ง งานวิศวกรรมควบคุมต้องมีวิศวกรที่มีใบอนุญาตลงนาม เนื้อหานี้เป็นแนวทางทั่วไป ไม่แทนคำแนะนำจากผู้มีใบอนุญาต