ดูแลที่บ้าน หรือ ส่งศูนย์ เลือกแบบไหนดี

หลักง่าย ๆ คือ ถ้าอาการยังไม่ซับซ้อนและที่บ้านมีคนอยู่ช่วยเสริม การจ้างผู้ดูแลมาอยู่ที่บ้านมักดีกว่าทั้งเรื่องค่าใช้จ่ายและการปรับตัว แต่ถ้าต้องดูดเสมหะ ให้อาหารทางสาย มีแผลกดทับที่ต้องทำทุกวัน หรือมีภาวะสมองเสื่อมที่เดินออกนอกบ้าน ศูนย์ที่มีทีมสลับเวรและพยาบาลอยู่ประจำมักปลอดภัยกว่าและคุ้มกว่าในระยะยาว

เทียบให้เห็นภาพ

หัวข้อ	ดูแลที่บ้าน	ศูนย์ดูแล
ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ	15,000 ถึง 28,000 บาท/เดือน (ผู้ดูแลอยู่ประจำ) ยังไม่รวมค่าอาหาร ค่าน้ำไฟ และอุปกรณ์	12,000 ถึง 50,000 บาท/เดือน รวมที่พัก อาหาร และคนสลับเวรแล้ว
คนดูแลตอนกลางคืน	คนเดิมที่ดูแลกลางวัน ทำให้พักไม่พอ	มีเวรกลางคืนแยกต่างหาก
เวลามีเหตุฉุกเฉิน	ขึ้นกับว่าใครอยู่บ้านตอนนั้น	มีขั้นตอนและทีมรองรับ
ความคุ้นเคยของผู้สูงอายุ	สูงมาก อยู่บ้านตัวเอง ใกล้คนในครอบครัว	ต้องใช้เวลาปรับตัว 2 ถึง 8 สัปดาห์
การฟื้นฟูและกิจกรรม	ต้องจัดหาเอง เช่น จ้างนักกายภาพถึงบ้าน	มักมีกิจกรรมและกายภาพในตารางอยู่แล้ว
ความเสี่ยงเมื่อคนดูแลลาออก	สูง ต้องหาคนใหม่ทันที	ต่ำ ศูนย์จัดคนแทนได้
การตรวจสอบคุณภาพ	ครอบครัวเห็นเองทุกวัน	ต้องอาศัยการไปเยี่ยมและรายงาน
อุปกรณ์ที่ต้องลงทุน	เตียงผู้ป่วย ที่นอนลม เครื่องดูดเสมหะ ราวจับ ทางลาด	มีอยู่แล้วในค่าบริการ
ภาระของคนในครอบครัว	สูง ต้องมีคนคุมงานและสำรองเสมอ	ต่ำกว่า แต่ต้องมีวินัยในการไปเยี่ยม

อาการแบบไหนควรส่งศูนย์

ถ้าเข้าเงื่อนไขต่อไปนี้ตั้งแต่ 2 ข้อขึ้นไป การดูแลที่บ้านจะเสี่ยงเกินไปสำหรับคนที่ไม่ได้ผ่านการอบรม

• ต้องดูดเสมหะบ่อยหรือเจาะคอ
• ให้อาหารทางสายและมีประวัติสำลัก
• มีแผลกดทับที่ต้องทำแผลสม่ำเสมอ
• ต้องพลิกตัวทุก 2 ชั่วโมงตลอด 24 ชั่วโมง
• ภาวะสมองเสื่อมที่เดินออกนอกบ้านหรือกลางคืนไม่นอน
• เคยล้มซ้ำหลายครั้งภายในไม่กี่เดือน
• ต้องมีการประเมินโดยพยาบาลเป็นประจำ

อาการแบบไหนอยู่บ้านได้

• ยังเดินได้หรือใช้วอล์กเกอร์ได้ เข้าห้องน้ำได้เอง
• กินทางปากได้ปกติ
• มีคนในบ้านอยู่ด้วยอย่างน้อยช่วงหนึ่งของวัน
• บ้านปรับให้ปลอดภัยได้ เช่น ทำราวจับ พื้นกันลื่น ย้ายห้องนอนลงชั้นล่าง
• ปัญหาหลักคือความเหงาและความไม่ปลอดภัยเวลาอยู่คนเดียว ไม่ใช่ปัญหาทางการแพทย์

ทางสายกลางที่คนมักลืม

เดย์แคร์ ผู้สูงอายุไปศูนย์ช่วงกลางวัน กลับมานอนบ้านตอนเย็น ค่าใช้จ่ายประมาณ 500 ถึง 1,500 บาทต่อวัน หรือแพ็กเกจรายเดือนประมาณ 8,000 ถึง 18,000 บาท เหมาะกับบ้านที่กลางคืนมีคนอยู่แต่กลางวันไม่มีใคร

จ้างผู้ดูแลเฉพาะบางกะ เช่น กะกลางคืนอย่างเดียว หรือกะกลางวันวันธรรมดา แล้วครอบครัวดูแลเสาร์อาทิตย์

ทดลองอยู่ศูนย์ระยะสั้น บางศูนย์รับดูแลเป็นสัปดาห์หรือเป็นเดือนช่วงที่ครอบครัวต้องเดินทาง วิธีนี้ยังใช้เป็นการทดลองก่อนตัดสินใจระยะยาวได้ด้วย

จ้างพยาบาลเป็นเวรเฉพาะช่วงที่อาการยังไม่นิ่ง หลังออกจากโรงพยาบาลใหม่ ๆ แล้วค่อยลดเหลือผู้ดูแลทั่วไปเมื่ออาการคงที่

ถ้าเลือกดูแลที่บ้าน ต้องเตรียมอะไร

• ปรับบ้าน ราวจับในห้องน้ำ พื้นกันลื่น ไฟกลางคืน ทางลาด เตียงที่ปรับระดับได้
• อุปกรณ์ ที่นอนลมถ้าเสี่ยงแผลกดทับ รถเข็น วอล์กเกอร์ เครื่องวัดความดัน และเครื่องมืออื่นตามอาการ
• ระบบยา กล่องจัดยารายสัปดาห์ และรายการยาที่เขียนชัดว่าใครให้เมื่อไร
• แผนสำรองคน ต้องมีชื่อผู้ดูแลสำรองหรือเบอร์บริษัทที่เรียกได้ทันที
• แผนฉุกเฉิน เบอร์โรงพยาบาลที่จะไป เส้นทาง และแฟ้มเอกสารผู้ป่วยที่หยิบไปได้เลย
• ตรวจบริษัทจัดหาผู้ดูแล ถามว่าบริษัทมีใบอนุญาตหรือขึ้นทะเบียนกับหน่วยงานใด และขอดูหลักฐานการอบรมของผู้ดูแลที่จะมาจริง ดูวิธีตรวจที่ ใบอนุญาตศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ ตรวจสอบอย่างไร

ตัดสินใจร่วมกันในครอบครัวอย่างไร

ก่อนเถียงกันว่าควรส่งศูนย์หรือไม่ ให้ตอบ 5 คำถามนี้ให้ตรงกันก่อน

1. ใครเป็นผู้ดูแลหลักในทางปฏิบัติ และคนนั้นไหวจริงหรือไม่
2. งบต่อเดือนที่จ่ายไหวต่อเนื่องอย่างน้อย 12 เดือนคือเท่าไหร่ และใครออกส่วนไหน
3. ถ้าอาการแย่ลงอีกขั้น แผนต่อไปคืออะไร
4. ผู้สูงอายุเองต้องการอะไร ถ้ายังสื่อสารได้ควรถามและเคารพความเห็น
5. เราจะทบทวนการตัดสินใจนี้อีกครั้งเมื่อไหร่ เช่น ทุก 3 เดือน

การเขียนคำตอบลงกระดาษแล้วส่งให้ทุกคนดู ช่วยลดความขัดแย้งได้มากกว่าการคุยกันในกลุ่มแชตตอนดึก