วัคซีนหมาแมว ฉีดอะไร เมื่อไร และการดูแลตามวัย

หมาและแมวควรเริ่มวัคซีนชุดแรกตั้งแต่เป็นลูกสัตว์ ฉีดเข็มกระตุ้นตามนัดในช่วงปีแรก แล้วฉีดต่อตามรอบตลอดชีวิต โปรแกรมวัคซีนขึ้นกับชนิด อายุ และความเสี่ยงของสัตว์ ให้สัตวแพทย์เป็นผู้กำหนด

บทนี้เป็นแนวทางทั่วไปเพื่อให้เจ้าของเข้าใจภาพรวมและเตรียมคำถามไปคุยกับสัตวแพทย์ ไม่ใช่ตารางสำหรับฉีดเอง

ทำไมต้องฉีดวัคซีน

วัคซีนช่วยลดโอกาสป่วยหนักจากโรคติดเชื้อหลายโรคที่พบได้ในหมาและแมว บางโรครักษายาก ค่ารักษาสูง และบางโรคติดต่อถึงคนได้ เช่น โรคพิษสุนัขบ้า

สำหรับสุนัข การฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้ายังเป็นหน้าที่ของเจ้าของตามพระราชบัญญัติโรคพิษสุนัขบ้า พ.ศ. 2535 รายละเอียดหน้าที่และชนิดสัตว์ที่กฎหมายครอบคลุมสอบถามได้ที่กรมปศุสัตว์

วัคซีนหลักกับวัคซีนเสริม

วัคซีนที่ใช้เป็นหลักในหมาและแมวมี 2 อย่าง คือวัคซีนพิษสุนัขบ้า และวัคซีนรวมที่ครอบคลุมโรคติดเชื้อสำคัญหลายโรคในเข็มเดียว ส่วนวัคซีนอื่น ๆ จะฉีดหรือไม่ขึ้นกับความเสี่ยงของแต่ละตัว เช่น เลี้ยงในบ้านหรือออกนอกบ้าน อยู่รวมกับสัตว์ตัวอื่นหรือไม่

การจัดว่าวัคซีนตัวไหนจำเป็นสำหรับสัตว์ของเรา ให้สัตวแพทย์เป็นผู้ประเมินตามชนิด อายุ และการใช้ชีวิต ไม่ควรเลือกเองจากตารางในอินเทอร์เน็ต

วัคซีนรวมที่คลินิกใช้มักรวมหลายโรคในเข็มเดียว ชื่อเรียกและจำนวนโรคต่างกันตามยี่ห้อ ถามสัตวแพทย์ได้ว่าเข็มที่ฉีดครอบคลุมโรคอะไรบ้าง

ลูกสัตว์: ช่วงปีแรก

ช่วงปีแรกเป็นช่วงที่ต้องไปคลินิกบ่อยที่สุด เพราะต้องฉีดวัคซีนชุดแรกและเข็มกระตุ้นจนครบตามที่สัตวแพทย์กำหนด

ภาพรวมทั่วไปของลูกหมาและลูกแมว

1. ตรวจสุขภาพครั้งแรก ทันทีที่รับมาเลี้ยง แม้จะดูแข็งแรง
2. ถ่ายพยาธิ เริ่มตั้งแต่ยังเล็กและทำซ้ำเป็นระยะตามที่สัตวแพทย์นัด
3. วัคซีนรวมชุดแรก เริ่มเมื่อลูกสัตว์ถึงอายุที่สัตวแพทย์กำหนด และฉีดเข็มกระตุ้นตามนัดจนครบชุด
4. วัคซีนพิษสุนัขบ้า เข็มแรกตามอายุที่สัตวแพทย์แนะนำ
5. เข็มกระตุ้นหลังครบชุดแรก ตามนัดของสัตวแพทย์

อายุที่เริ่มฉีด จำนวนเข็ม และระยะห่างระหว่างเข็ม ขึ้นกับชนิดสัตว์ อายุ ประวัติ และความเสี่ยง ให้สัตวแพทย์เป็นผู้กำหนด

เตรียมตัวก่อนฉีด สัตว์ควรแข็งแรงดีในวันฉีด ถ้าซึม ท้องเสีย หรือเพิ่งป่วย ให้บอกสัตวแพทย์ก่อน เพราะหมออาจเลื่อนนัด พาสมุดวัคซีนไปทุกครั้ง และถ้าเพิ่งถ่ายพยาธิหรือให้ยาอะไรอยู่ให้แจ้งด้วย

ดูแลหลังฉีด ให้สัตว์พักในที่สงบ สังเกตอาการช่วงวันแรก ๆ ถ้าซึมมากผิดปกติ อาเจียน หน้าหรือปากบวม หรือหายใจลำบาก ให้ติดต่อคลินิกทันที

ระหว่างที่ยังฉีดวัคซีนไม่ครบ ควรเลี่ยงการพาลูกสัตว์ไปที่ที่มีสัตว์แปลกหน้าเยอะ ถามสัตวแพทย์ว่าเมื่อไรจึงพาออกไปเดินเล่นหรือเข้าสังคมได้

ถ้ารับลูกสัตว์ที่ไม่ทราบประวัติวัคซีน เช่น เก็บมาเลี้ยงหรือรับต่อจากคนอื่น ให้บอกสัตวแพทย์ตรง ๆ หมอจะวางแผนเริ่มใหม่ให้เหมาะสม

วัยรุ่นถึงวัยผู้ใหญ่

หลังครบชุดแรก วัคซีนจะเข้าสู่รอบกระตุ้นตามระยะที่สัตวแพทย์กำหนด ซึ่งต่างกันตามชนิดวัคซีนและความเสี่ยงของแต่ละตัว

การดูแลอื่นที่ควรทำในช่วงนี้

• ป้องกันเห็บหมัดและพยาธิหนอนหัวใจ ต่อเนื่องตามชนิดยาที่เลือก ยาบางชนิดใช้ได้เฉพาะหมาหรือเฉพาะแมว ห้ามใช้สลับกัน
• ปรึกษาเรื่องทำหมัน ช่วงอายุที่เหมาะขึ้นกับชนิด พันธุ์ และขนาดตัว ควรคุยกับสัตวแพทย์
• ฝังไมโครชิป ช่วยให้ติดตามได้ถ้าสัตว์หาย ส่วนข้อกำหนดเรื่องการเลี้ยงสุนัขในกรุงเทพฯ สอบถามได้ที่สำนักงานเขต
• ตรวจสุขภาพประจำปี แม้ดูแข็งแรง

วัยผู้ใหญ่

สัตว์ที่แข็งแรงดีในวัยนี้มักต้องไปคลินิกไม่บ่อย แต่ไม่ควรข้ามการตรวจประจำปี เพราะหลายโรคไม่แสดงอาการในระยะแรก

• วัคซีนตามรอบ
• ตรวจฟันและดูแลหินปูน
• คุมน้ำหนัก ภาวะอ้วนเป็นปัจจัยเสี่ยงของหลายโรค
• ตรวจเลือดพื้นฐานตามที่สัตวแพทย์แนะนำ

วัยสูงอายุ

หมาและแมวเข้าสู่วัยสูงอายุเร็วกว่าที่หลายคนคิด อายุที่ถือว่าเริ่มเข้าวัยนี้ต่างกันตามชนิด พันธุ์ และขนาดตัว ให้สัตวแพทย์เป็นผู้ประเมิน

การดูแลที่มักเพิ่มขึ้นในวัยนี้

เรื่อง	สิ่งที่ควรทำ
ตรวจสุขภาพ	ถี่ขึ้นตามที่สัตวแพทย์แนะนำ
ตรวจเลือด	ติดตามการทำงานของไตและตับ
หัวใจ	ฟังเสียงหัวใจทุกครั้งที่ตรวจ
ข้อต่อ	สังเกตการลุกยาก ขึ้นบันไดไม่ไหว
ฟัน	ดูแลต่อเนื่อง เพราะการวางยาสลบในวัยนี้ต้องประเมินมากขึ้น
น้ำหนัก	ชั่งเป็นประจำ น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุควรปรึกษาสัตวแพทย์

วัคซีนในวัยสูงอายุยังจำเป็น แต่สัตวแพทย์อาจปรับตามสุขภาพของแต่ละตัว

ตารางสรุปตามวัย

ช่วงวัย	วัคซีน	การดูแลอื่น
ลูกสัตว์	ชุดแรกและเข็มกระตุ้น ตามนัด	ถ่ายพยาธิ ตรวจสุขภาพครั้งแรก
วัยรุ่น	เข็มกระตุ้นหลังครบชุดแรก ตามนัด	ปรึกษาทำหมัน ฝังไมโครชิป
วัยผู้ใหญ่	ตามรอบที่สัตวแพทย์กำหนด	ป้องกันเห็บหมัด ตรวจประจำปี ดูแลฟัน
วัยสูงอายุ	ตามรอบ ปรับตามสุขภาพ	ตรวจเลือดถี่ขึ้น ติดตามไต หัวใจ ข้อ

เก็บประวัติวัคซีนให้ดี

สมุดวัคซีนหรือใบบันทึกที่มีสติกเกอร์ฉลากวัคซีนติดไว้ เป็นหลักฐานสำคัญเมื่อต้องฝากเลี้ยง ย้ายคลินิก เดินทาง หรือเมื่อสัตว์กัดคน

• ถ่ายรูปทุกหน้าเก็บไว้ในมือถือ
• ตั้งเตือนในปฏิทินก่อนถึงวันนัด
• ถ้าเลยนัดไปนาน อย่าฉีดต่อเองตามตารางเดิม ให้บอกสัตวแพทย์เพื่อวางแผนใหม่

วัคซีนและทำหมันราคาถูกจากหน่วยงานรัฐ

กรุงเทพมหานครและหน่วยงานรัฐบางแห่งมีบริการวัคซีนพิษสุนัขบ้าและทำหมันหมาแมวเป็นช่วง ๆ เงื่อนไข ค่าใช้จ่าย และช่วงเวลาให้ติดตามประกาศจากหน่วยงานโดยตรง