ขั้นตอนจ้างจัดสวน ตั้งแต่แบบ BOQ ปลูก จนดูแลช่วงแรก

งานจ้างจัดสวนที่เป็นระบบมี 5 ช่วง คือ สำรวจหน้างาน ทำแบบร่างและ BOQ เตรียมพื้นที่ ปลูกและส่งมอบ แล้วดูแลช่วงตั้งตัว สวนหน้าบ้านทั่วไปใช้เวลาหน้างานประมาณ 1 ถึง 7 วัน แต่ช่วงที่ตัดสินว่าต้นไม้รอดหรือไม่คือ 4 ถึง 8 สัปดาห์หลังปลูก

บทความนี้อธิบายแต่ละช่วง พร้อมสิ่งที่คุณควรตรวจในแต่ละขั้น

ภาพรวมขั้นตอนและระยะเวลา

ระยะเวลาต่อไปนี้เป็นกรอบโดยประมาณของสวนหน้าบ้านขนาดเล็กถึงกลาง งานใหญ่หรือมีงานโครงสร้างจะนานกว่า

ช่วง	สิ่งที่เกิดขึ้น	ระยะเวลาโดยประมาณ
1. สำรวจหน้างาน	วัดพื้นที่ ดูแสง ดิน น้ำ ทางเข้า	1 ถึง 2 ชั่วโมง
2. แบบร่างและ BOQ	ร่างผัง เลือกต้นไม้ ทำราคา	3 วันถึง 2 สัปดาห์
3. เตรียมพื้นที่	ถางวัชพืช ปรับดิน วางระบบน้ำ	1 ถึง 3 วัน
4. ปลูกและส่งมอบ	ปลูก ตกแต่ง ตรวจงานร่วมกัน	1 ถึง 3 วัน
5. ดูแลช่วงตั้งตัว	รดน้ำ สังเกตอาการ ปลูกซ่อม	4 ถึง 8 สัปดาห์

ช่วงที่ 1 สำรวจหน้างาน

การสำรวจหน้างานที่ดีคือการเก็บข้อมูลที่รูปถ่ายบอกไม่ได้ ช่างควรมาดูพื้นที่จริงก่อนเสนอราคา

สิ่งที่ช่างควรดูและถาม

• ขนาดพื้นที่และระดับพื้น ฝนตกแล้วน้ำไหลไปทางไหน
• ทิศแดด ส่วนไหนได้แดดทั้งวัน ส่วนไหนร่มทั้งวัน
• สภาพดิน เป็นดินถมใหม่ ดินเหนียว หรือมีเศษปูนเศษอิฐ
• จุดก๊อกน้ำ ปลั๊กไฟ แนวท่อน้ำทิ้ง บ่อพัก และสายไฟใต้ดิน
• ทางขนต้นไม้เข้า ประตูกว้างพอไหม รถเข้าถึงได้หรือไม่
• ใครดูแลสวน มีเวลาเท่าไร มีเด็กหรือสัตว์เลี้ยงไหม

เตรียมข้อมูลของคุณก่อนช่างมา ได้แก่ งบประมาณ รูปสวนที่ชอบ และสิ่งที่ไม่อยากได้ เช่น ต้นไม้ที่ใบร่วงเยอะ

ช่วงที่ 2 แบบร่างและ BOQ

แบบร่างบอกว่าอะไรจะอยู่ตรงไหน ส่วน BOQ หรือบัญชีแสดงปริมาณวัสดุและราคา บอกว่าจ่ายเงินเพื่ออะไร ทั้ง 2 อย่างต้องตรงกัน

แบบร่างสำหรับสวนบ้านไม่จำเป็นต้องละเอียดเท่าแบบก่อสร้าง แต่อย่างน้อยควรเห็นตำแหน่งต้นไม้ใหญ่ แนวทางเดิน พื้นที่หญ้า และจุดระบบน้ำ

BOQ งานจัดสวนที่ดีควรมีคอลัมน์ต่อไปนี้

คอลัมน์	ตัวอย่าง
รายการ	ต้นไม้ให้ร่มเงา ไม้พุ่มขอบ หญ้า ดินผสม
ขนาด	ความสูงต้น ขนาดถุงหรือกระถาง ขนาดลำต้น
จำนวนและหน่วย	12 ต้น 30 ตารางเมตร 20 ถุง
ราคาต่อหน่วย	ราคาต่อต้น ต่อตารางเมตร ต่อถุง
ค่าแรงและค่าขนส่ง	แยกบรรทัด ไม่ซ่อนในค่าต้นไม้
หมายเหตุ	ต้นทดแทนได้ถ้าหาไม่ได้ เงื่อนไขรับประกัน

จุดที่มักเป็นปัญหาภายหลัง คือ BOQ เขียนขนาดต้นไม้แค่ "ต้นกลาง" หรือไม่มีบรรทัดปรับปรุงดิน ให้ขอแก้ก่อนตกลง

ตกลงงวดเงินและเงื่อนไข

การแบ่งงวดเงินที่ผูกกับงานจริงช่วยลดความเสี่ยงทั้งสองฝ่าย รูปแบบที่พบบ่อยคือ

1. มัดจำเมื่อตกลงแบบและ BOQ
2. งวดกลางเมื่อต้นไม้และวัสดุมาถึงหน้างาน หรือเมื่อเตรียมพื้นที่เสร็จ
3. งวดสุดท้ายเมื่อส่งมอบ หรือหลังพ้นช่วงตั้งตัวตามที่ตกลง

สัดส่วนแต่ละงวดขึ้นกับขนาดงานและการตกลงกัน สิ่งสำคัญคือไม่จ่ายเต็มจำนวนก่อนเห็นของ และเขียนเงื่อนไขรับประกันต้นไม้ไว้ในเอกสารเดียวกับราคา

ช่วงที่ 3 เตรียมพื้นที่

การเตรียมพื้นที่คือขั้นที่ลูกค้ามองไม่ค่อยเห็น แต่มีผลกับการรอดของต้นไม้มากที่สุด

งานที่ควรเกิดขึ้น

• ถางวัชพืชพร้อมราก ไม่ใช่แค่ตัดยอด
• เก็บเศษปูน เศษอิฐ ถุงพลาสติกที่ฝังอยู่ในดินถม
• ปรับระดับให้น้ำไหลออกจากตัวบ้าน ไม่ขังโคนต้น
• ผสมดินปลูกหรืออินทรียวัตถุในหลุมปลูกและแปลง
• วางท่อระบบน้ำและสายไฟสวนก่อนปลูก

ถ้าพื้นที่เป็นดินเหนียวที่น้ำขังนาน อาจต้องยกแปลงหรือทำทางระบายน้ำเพิ่ม เรื่องนี้ควรคุยกันตั้งแต่ช่วงสำรวจ ไม่ใช่มาเพิ่มเงินกลางงาน

ช่วงที่ 4 ปลูกและส่งมอบ

ลำดับการปลูกที่ทำกันทั่วไป คือต้นใหญ่ก่อน แล้วไล่ลงมาเป็นไม้พุ่ม ไม้คลุมดิน หญ้า และวัสดุคลุมดินหรือหินโรย

สิ่งที่คุณควรตรวจตอนส่งมอบ

• ชนิดและจำนวนต้นไม้ตรงกับ BOQ วัดขนาดสุ่มบางต้น
• ต้นไม้ใหญ่มีไม้ค้ำยันหรือเชือกพยุง ไม่โยกเมื่อลมแรง
• ไม่มีถุงดำ ตาข่าย หรือเชือกมัดตุ้มดินที่ควรเอาออกทิ้งไว้ในหลุม ถ้าช่างจงใจเก็บไว้ ให้ถามเหตุผล
• เปิดระบบน้ำทดสอบ น้ำกระจายทั่ว ไม่ขังหรือไหลเข้าบ้าน
• พื้นที่สะอาด เก็บเศษดิน เศษกิ่ง และบรรจุภัณฑ์ออกไป

ขอคำแนะนำการดูแลเป็นลายลักษณ์อักษร เช่น รดน้ำวันละกี่ครั้งในเดือนแรก ใส่ปุ๋ยเมื่อไร และอาการแบบไหนต้องแจ้งร้าน

ช่วงที่ 5 ดูแลช่วงตั้งตัว

ต้นไม้ที่เพิ่งย้ายปลูกต้องใช้เวลาสร้างรากใหม่ ช่วงนี้ใบอาจเหลืองหรือร่วงบ้างเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าเหี่ยวทั้งต้นหรือใบไหม้ต่อเนื่อง ควรแจ้งร้าน

สิ่งที่ควรตกลงให้ชัด

• ใครรดน้ำช่วงแรก ร้านหรือเจ้าของบ้าน
• ร้านจะเข้ามาตรวจกี่ครั้ง
• ถ้าต้นตาย ต้องแจ้งภายในกี่วัน ร้านปลูกซ่อมให้ภายในกี่วัน
• กรณีใดไม่อยู่ในรับประกัน เช่น น้ำท่วม สัตว์เลี้ยงขุด หรือไม่รดน้ำตามที่ตกลง